Etapy Przebudzenia

Rozdział 7 · Thanissaro Bhikkhu · Nauki Buddy. Wprowadzenie

Mowa przedstawia cztery etapy Przebudzenia oraz stopniowe porzucanie więzów, które utrzymują umysł w cyklu narodzin i śmierci. Wskazuje, że pełne wyzwolenie wymaga uwolnienia się od namiętności nawet do Bezśmiertelności. Omawia również podstawy prawego życia: szacunek dla godnych naśladowania ludzi, przekonanie o możliwości Przebudzenia i skutkach działań, wdzięczność oraz rozwijanie szczodrości, moralności i miłującej dobroci.

Nagranie

Pobierz MP3

Tekst

Przebudzenie ku Nibbānie następuje etapami, choć odstępy między nimi mogą trwać zaledwie chwilę albo całe żywoty, zależnie od wnikliwości medytującego.

Łącznie są cztery etapy:

• Pierwszy poziom to „wejście w strumień”, kiedy umysł po raz pierwszy doświadcza Bezśmiertelności. Nazwa ta opiera się na analogii: gdy osiągniesz ten poziom Przebudzenia, nieuchronnie osiągniesz całkowite wyzwolenie w ciągu najwyżej siedmiu kolejnych żywotów, podobnie jak woda w strumieniu wpadającym do oceanu nieuchronnie dotrze do morza. Jeśli zaś do pełnego Przebudzenia będziesz potrzebować więcej niż tego jednego życia, do tego czasu nigdy nie odrodzisz się poniżej poziomu ludzkiego.

• Drugi poziom to „jednokrotny powrót”, który gwarantuje, że powrócisz do świata ludzi już tylko raz, a następnie osiągniesz pełne Przebudzenie.

• Trzeci poziom to „niepowracanie”, które gwarantuje, że nigdy nie powrócisz do tego świata. Zamiast tego odrodzisz się na bardzo wysokim poziomie niebios, w grupie światów brahmów zwanych Czystymi Siedzibami, i tam osiągniesz pełne Przebudzenie.

Te trzy poziomy nie są jeszcze pełnym Przebudzeniem, ponieważ umysł, doświadczając Bezśmiertelności, zaczyna żywić do niej namiętność. Ta namiętność prowadzi następnie do subtelnej formy stawania się. Dlatego Buddha zaleca stosowanie postrzegania nie-ja nie tylko wobec rzeczy uwarunkowanych, takich jak składowe doświadczenia, lecz także wobec Bezśmiertelności, aby umysł nie rozwinął namiętności do niej. Gdy ta namiętność zostaje odcięta, można porzucić postrzeganie nie-ja, a umysł osiąga –

• czwarty poziom Przebudzenia, „stan arahanta”, który całkowicie uwalnia umysł od narodzin i śmierci oraz procesów stawania się.

Poszczególne poziomy przynoszą różne rezultaty, ponieważ odcinają różne warstwy skalań umysłu, zwanych „więzami”, które wiążą umysł z procesami narodzin, śmierci i dalszej wędrówki. Wejście w strumień odcina więzy poglądów dotyczących własnej tożsamości, wątpliwości oraz przywiązania do zwyczajów i praktyk. Jednokrotny powrót osłabia namiętność, niechęć i złudzenie, ale ich nie odcina. Niepowracanie odcina więzy namiętności zmysłowej i rozdrażnienia. Stan arahanta odcina więzy namiętności do formy materialnej i namiętności do bezforemności – te dwie namiętności odnoszą się do różnych poziomów jhāny – a także niepokoju, wyobrażenia „ja jestem” i niewiedzy. Kiedy te więzy znikają, umysł wypełnił już swoje zadania związane z Czterema Szlachetnymi Prawdami i uzyskuje pełne wyzwolenie z wędrówki przez kolejne formy stawania się.

Po Przebudzeniu Buddha poświęcił pozostałe 45 lat życia na nauczanie innych – ludzi i istot niebiańskich; mężczyzn, kobiet, a nawet dzieci; ludzi ze wszystkich środowisk – tak aby sami mogli osiągnąć różne poziomy Przebudzenia. Wśród jego pierwszych uczniów byli członkowie jego rodziny. Wielu z nich zdołało osiągnąć Przebudzenie po wysłuchaniu jego nauk.

Jednak wielu spośród tych, których nauczał, nie osiągnęło Przebudzenia – albo dlatego, że nie byli na nie gotowi, albo dlatego, że obowiązki domowe pozostawiały im niewiele czasu na praktykowanie ścieżki w pełni. Tym osobom Buddha udzielał wskazówek, jak znaleźć w codziennym życiu trwałe szczęście, które przynosi dobro. Zalecał na przykład, aby byli pracowici, dbali o swój dobytek, utrzymywali kontakty z godnymi podziwu przyjaciółmi i żyli na miarę swoich możliwości finansowych. Szczególnie przestrzegał przed zaciąganiem długów.

Nauczał także ścieżki praktyki służącej rozwijaniu prawości, która – choć nie prowadziła do pełnego Przebudzenia – zapewniała pomyślne odrodzenia w cyklu narodzin i śmierci oraz warunki sprzyjające Przebudzeniu w przyszłych żywotach.

Podstawą prawości jest szacunek dla ludzi, którzy na niego zasługują: tych, którzy są przekonani o prawdziwości zasady kammy, szczodrzy, moralni i mądrzy. Kiedy okazujesz takim ludziom szacunek, chętniej uczą cię, jak rozwijać w sobie te dobre cechy, zwracając uwagę na subtelne szczegóły. Ty zaś łatwiej przyswajasz sobie nie tylko ich słowa, lecz także przykład, jaki dają swoim postępowaniem.

Inną podstawą prawości jest przekonanie o Przebudzeniu Buddhy oraz o prawdziwości nauk o kammie i odrodzeniu. Buddha wiedział, że nie może „udowodnić” innym swojego Przebudzenia. Jego zewnętrzne przejawy – takie jak mądrość, współczucie i niezłomność w obliczu trudności – mogły wywierać na nich wrażenie, lecz żadna z tych cech nie stanowiła rzeczywistego dowodu, że był przebudzony. Dopiero gdyby sami podążyli Szlachetną Ośmioraką Ścieżką i zasmakowali pierwszego poziomu Przebudzenia, wiedzieliby, że jego Przebudzenie było prawdziwe.

Podobnie było z zasadami kammy i odrodzenia: Buddha nie mógł udowodnić innym, że mają wolność wyboru ani że skutki ich wyborów będą sięgać przyszłych żywotów. Prawdziwość tych zasad mogliby poznać dopiero po osiągnięciu wejścia w strumień, kiedy umysł wykracza poza czas, przestrzeń i działanie zamiarów.

Jednak aby podążać ścieżką działania, musisz założyć, że rzeczywiście masz wolność wyboru. Aby zdobyć się teraz na wyrzeczenia, które przyniosą szczęście w przyszłości, musisz z kolei założyć, że skutki działań nie kończą się wraz ze śmiercią. Rozejrzyj się przecież wokół. Zobaczysz wielu ludzi, którzy czynią zło, a mimo to wydają się unikać jego skutków w tym życiu. Aby zaś postawić sobie za cel osiągnięcie z czasem Przebudzenia, musisz założyć, że jest ono możliwe dzięki ludzkiemu wysiłkowi.

Wszystkie te założenia są kwestią przekonania. Zauważ jednak, że nie chodzi tu o ślepą wiarę w rzeczy, których nie da się poznać. Przekonanie to służy raczej jako hipoteza robocza, która znajduje coraz pełniejsze potwierdzenie, w miarę jak postępujesz zgodnie z nią.

Trzecią podstawą prawości jest wdzięczność – zwłaszcza wdzięczność wobec rodziców. Nawet jeśli nie byli najlepszymi rodzicami, przynajmniej dali ci możliwość stania się człowiekiem. Jeśli nie doceniasz trudów, które musieli w związku z tym znosić, mało prawdopodobne, że zdołasz znieść trudy, z jakimi wiąże się czynienie niektórych rodzajów dobra.

Dalsze etapy rozwijania prawości obejmują czyny określane słowem „puñña”, które zwykle tłumaczy się jako „zasługa”, choć trafniejszym przekładem mogłoby być „dobro”. Dobro to obejmuje trzy główne elementy: szczodrość, moralność oraz rozwijanie miłującej dobroci wobec wszystkich.

Źródło i licencja

Oryginalny tytuł
The stages of awakening
Źródło oryginału
dhammatalks.org
Licencja
Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0)
Nota
Polska wersja została przygotowana w ramach niezależnego projektu edukacyjnego. Więcej o sposobie pracy: O projekcie.