← Wróć do zbioru Nauki Buddy. Wprowadzenie
Potrójny Klejnot
Buddha, Dhamma i Saṅgha tworzą Potrójny Klejnot — schronienie wskazujące drogę do niezawodnego szczęścia, które nikogo nie krzywdzi. Autentyczność nauk sprawdza się nie przez samo odwołanie do tradycji, lecz przez owoce praktyki: czy prowadzą do beznamiętności, wytrwałości i uwolnienia od cierpienia. Buddha wskazuje drogę, ale podążanie nią wymaga własnego wysiłku, uważnej troski i rozwijania umiejętnego działania.
Nagranie
Tekst
Buddha używał terminu „Saṅgha” nie tylko na określenie wspólnot zakonnych, lecz także wspólnoty wszystkich tych, którzy osiągnęli wejście w strumień – zarówno świeckich, jak i wyświęconych. Słowo „Saṅgha” ma zatem dwa poziomy znaczenia: konwencjonalna Saṅgha oznacza wspólnoty zakonne, a szlachetna Saṅgha – wspólnotę wszystkich tych, którzy przynajmniej po raz pierwszy doświadczyli Bezśmiertelności.
Konwencjonalna Saṅgha, choć niedoskonała, jest główną wspólnotą przekazującą nauki Buddhy – Dhammę – o tym, jak odnaleźć prawdziwe szczęście. Szlachetna Saṅgha ożywia te nauki, dając żywe przykłady tego, jak najpełniej korzystać z Dhammy. Z tego powodu Saṅgha w obu znaczeniach tego słowa, wraz z Buddhą i Dhammą, stanowi wzór i jedno z głównych źródeł wiedzy o tym, jak odnaleźć szczęście, na którym można polegać i które nikogo nie krzywdzi. Jest więc cennym skarbem dla całego świata. Właśnie dlatego Buddhę, Dhammę i Saṅghę nazywa się Potrójnym Klejnotem. Ponieważ dają tak bezpieczny przykład, nazywa się je również Trzema Schronieniami.
Po czterdziestu pięciu latach nauczania Buddha uznał, że jego Dhamma i Vinaya – bo tak sam nazywał swoje nauczanie – mają już mocne podstawy. W każdej z czterech grup tworzących jego parisā byli ludzie, którzy zakosztowali przynajmniej niektórych stopni Przebudzenia i dzięki temu mogli ucieleśniać Dhammę i Vinayę w słowach i czynach. Porzucił więc wolę dalszego życia. Tego wieczoru zwołał mnichów i poinformował ich o swojej decyzji, mówiąc, że jego całkowite wyzwolenie nastąpi za trzy miesiące. Następnie podsumował nauki całego swojego życia w siedmiu zestawach zasad, które z czasem stały się znane jako Skrzydła Przebudzenia (bodhi-pakkhiya-dhamma).
Omówiliśmy już trzy z tych zestawów: Szlachetną Ośmioraką Ścieżkę, cztery właściwe wysiłki (= Właściwy Wysiłek) i cztery ustanawiania uważności (= Właściwa Uważność). Pozostałe cztery zestawy to:
• cztery podstawy powodzenia: skupienie oparte na chęci, wytrwałości, pełnym zaangażowaniu umysłu i wnikliwym rozważaniu;
• pięć sił: przekonanie o Przebudzeniu Buddhy, wytrwałość, uważność, skupienie i wnikliwość;
• pięć zdolności (silniejsze odmiany pięciu sił); oraz
• siedem czynników Przebudzenia: uważność, analiza właściwości umysłu, wytrwałość, radosne uniesienie, uspokojenie, skupienie i równowaga umysłu.
Buddha powiedział, że dopóki mnisi będą zgodnie rozumieć te zasady i wprowadzać je w życie, Dhamma przetrwa.
Rankiem w dniu swojego całkowitego wyzwolenia doznał ataku dyzenterii, lecz mimo to szedł przez cały dzień, aż dotarł do dwóch drzew kwitnących poza zwykłą porą w parku nieopodal małego miasteczka. Tam się położył i udzielił ostatnich wskazówek. Udzielił nauki jeszcze jednemu, ostatniemu uczniowi. Polecił też mnichom przekazać człowiekowi, który ofiarował mu posiłek wywołujący dyzenterię, by nie żałował swego daru: spośród wszystkich darów pożywienia, jakie ktokolwiek miał kiedykolwiek ofiarować, ten należał do przynoszących najwięcej zasługi.
Zamiast wyznaczyć następcę, Buddha powiedział mnichom, że za swojego nauczyciela powinni odtąd uznać Dhammę, której nauczał, i Vinayę, którą ustanowił. Dał im sposobność zadania pytań, by wyjaśnić wszelkie wątpliwości, jakie mogli jeszcze mieć co do Buddhy, Dhammy, Saṅghi lub ścieżki praktyki. Gdy nikt o nic nie zapytał, wypowiedział swoje ostatnie słowa: „Dzięki uważnej trosce osiągnijcie spełnienie”.
Następnie, jako ostatnią wskazówkę dla tych, którzy potrafili czytać w jego umyśle, przeszedł przez wszystkie swoje osiągnięcia w skupieniu, najpierw w kolejności wstępującej, a potem zstępującej. Powrócił do czwartej jhāny i zaraz po wyjściu z niej osiągnął całkowite wyzwolenie.
Tradycja ustanowiona przez Buddhę nie jest już jedną religią – czy też, używając jego słów, jedną Dhammą i Vinayą. Buddyzm jest dziś rodziną religii, podobnie jak różne formy monoteizmu na Zachodzie. Chociaż poszczególne religie buddyjskie skupiają swoje nauki wokół Buddhy, Dhammy i Saṅghi, znaczenia, jakie nadają każdemu z tych trzech schronień, a także teksty wyjaśniające te znaczenia, różnią się w zależności od religii.
To krótkie wprowadzenie opiera się na Kanonie pāḷijskim, najstarszym zachowanym zapisie nauk Buddhy i podstawowym tekście Theravādy, czyli Nauk Starszych. Ta religia buddyjska jest powszechna w Tajlandii, Mjanmie, na Sri Lance, w Kambodży i Laosie. Oczywiście sam fakt, że Kanon pāḷijski jest najstarszym zapisem, nie gwarantuje jego dokładności. Jak jednak mówi sam Kanon, prawdziwym sprawdzianem nauki nie są zapewnienia tradycji, lecz rezultaty, jakie przynosi ona w praktyce. Aby sprawdzian był rzetelny, musi obejmować cztery rzeczy:
• przebywanie wśród ludzi prawych;
• słuchanie prawdziwej Dhammy;
• stosowne przyłożenie uwagi – czyli stawianie Dhammie pytań zgodnych z Czterema Szlachetnymi Prawdami, aby zobaczyć, jak jej wyjaśnienie cierpienia i jego kresu można zastosować we własnym życiu; oraz
• praktykowanie Dhammy zgodnie z Dhammą – czyli praktykowanie tak, by wzbudzić beznamiętność wobec cierpienia i jego przyczyny.
Kanon wymienia również osiem cech pozwalających ocenić, czy dana nauka jest prawdziwą Dhammą. Jeśli wprowadzanie jej w życie prowadzi do beznamiętności, uwolnienia z więzów, wyzbycia się zarozumiałości, skromności, zadowolenia z tego, co się ma, uwolnienia od uwikłań, wytrwałości i tego, by nie być ciężarem dla innych, jest ona autentyczną Dhammą. Jeśli prowadzi do cech przeciwnych – nie jest.
Każdy może poddać naukę temu sprawdzianowi albo nie, według własnego uznania. Jednak sam fakt istnienia cierpienia sprawia, że nie warto z tym zwlekać.
Tym bardziej że nauki Dhammy nie będą dostępne wiecznie. Ponieważ kształcenie członków Saṅghi wymaga bezpośredniej nauki u żyjących nauczycieli, Buddha nie przewidział możliwości odtworzenia Saṅghi, gdyby przestała istnieć. Saṅgha mniszek Theravādy wygasła w XIII wieku i dlatego nie można jej odtworzyć. Pewnego dnia wygaśnie również Saṅgha mnichów, a Dhamma zostanie zapomniana aż do czasu pojawienia się następnego Buddhy, za wiele tysiącleci.
Na razie jednak nauki Buddhy są dostępne i oferują zarówno schronienie – bezpieczne miejsce – jak i wyzwanie.
Schronieniem, które oferują, jest możliwość odnalezienia prawdziwego i niezawodnego szczęścia, które nikogo nie krzywdzi. Jeśli postępujesz zgodnie z tymi naukami, chronisz się przed skutkami nieumiejętnych działań, które w przeciwnym razie mógłbyś podjąć. Zamiast tego będziesz działać na tyle umiejętnie, by osiągnąć szczęście, na którym możesz polegać. Bezpieczeństwo, jakie to szczęście zapewnia zarówno tobie, jak i innym, jest twoim schronieniem.
Wyzwanie zaś polega na tym, że Buddha jedynie wskazuje drogę do prawdziwego szczęścia, jak sam mówił. Sam musisz nią podążać. Rezultaty, jakie osiągniesz, będą zależały od wysiłku, który włożysz w opanowanie umiejętności nauczanych przez Buddhę. Im bardziej umiejętne będą twoje działania, tym bardziej niezawodne będzie szczęście, które ci przyniosą, i tym mniej będzie w nim krzywdy dla kogokolwiek – aż po szczęście całkowicie wolne od warunków, wykraczające poza wymiary kosmosu, szczęście, które całkowicie kładzie kres cierpieniu.
Do ciebie należy decyzja, czy twoje szczęście jest na tyle ważne, by sprawdzić te twierdzenia, i czy jesteś gotów rozwijać umiejętności potrzebne do rzetelnej oceny wyników tego sprawdzianu.
Źródło i licencja
- Oryginalny tytuł
- The Triple Gem
- Źródło oryginału
- dhammatalks.org
- Nota
- Polska wersja została przygotowana w ramach niezależnego projektu edukacyjnego. Więcej o sposobie pracy: O projekcie.